Liczebniki główne i porządkowe w języku niemieckim
Data: 01-02-2010 o godz. 17:39:08
Temat: Nauka


W tym artykule chcę przedstawić wam jak tworzy się liczebniki główne i porządkowe w języku niemieckim.
Na końcu znajduje się zagadka odnośnie liczebników. Wystarczy ją rozwiązać i zgłosić do p. Iwony Wencel. Pierwsza osoba w nagrodę otrzyma ocenę (5) z języka niemieckiego.

LICZEBNIKI GŁÓWNE
Liczebników od 1 do 12 należy nauczyć się na pamięć. Pozostałe można tworzyć według reguł:
1. Tworząc liczebniki 13 - 19, łączymy liczby dziesiętne i jedności, np. achtzehn (acht - osiem, zehn - dziesięć).
2. Wśród liczebników dziesiętnych tylko 30 posiada końcówkę -ßig: dreißig, pozostałe kończą się na -zig: sechs - sechzig, siebien - siebzig.
3. Należy zapamiętać formę liczebnika 20 - zwanzig.
4. Pozostałe liczebniki tworzymy, łącząc liczby dziesiętne i jedności, za pomocą spójnika und. Należy zapamiętać, że budujemy liczebnik złożony od końca, tzn. najpierw podajemy liczbę jedności, a dopiero potem dziesiątek, np. zweiundzwanzig (zwei - dwa, zwanzig - dwadzieścia). Ta zasada obowiązuje we wszystkich liczebnikach złożonych od 21 do 99.
5. Kiedy używamy liczebników większych niż tysiąc, podajemy nie liczbę tysięcy (jak w języku polskim), lecz liczbę setek, np. 1997 - neunzehnhundert siebenundneunzig. (ale - 2007 - zweitausend sieben).
Oto przykłady liczebników głównych:
0 - null       10 – zehn           20 – zwanzig                  30 - dreißig
1 - eins      11 – elf             21 – einundzwanzig          40 - vierzig
2 – zwei     12 – zwölf          22 – zweiundzwanzig        50 - fünfzig
3 – drei     13 – dreizehn      23 – dreiundzwanzig         60 - sechzig
4 – vier     14 – vierzehn      24 – vierundzwanzig         70 - siebzig
5 – fünf     15 – fünfzehn     25 – fünfundzwanzig         80 - achtzig
6 - sechs   16 – sechzehn     26 – sechsundzwanzig      90 - neunzig
7 – sieben  17 – siebzehn     27 – siebenundzwanzig     100 - hundert
8 – acht     18 – achtzehn     28 – achtundzwanzig        1000 - tausend
9 – neun    19 – neunzehn     29 – neunundzwanzig       10000 - eine Million


Liczebniki główne używane są:
a.  przy podawaniu liczby lub ilości, np. osób, towarów, pieniędzy, wieku:
Ich habe zwei Katzen und einen Hund. – Mam dwa koty i jednego psa.
Er  kauft drei Apfelsinen. – On kupuje trzy pomarańcze.
Ich bin dreiundzwanzig Jahre alt. – Mam dwadzieścia trzy lata.
b. przy określaniu czasu:
Es ist drei Uhr (und) zwanzig (Minuten). – Jest trzecia dwadzieścia.
Es ist neunzehn Uhr. – Jest godzina dziewiętnasta.
Es ist zwanzig (Minuten) nach drei (Uhr). – jest dwadzieścia minut po trzeciej.
Liczebnik główny ein/eine/ein odmienia się jak rodzajnik nieokreślony.
Ich gehe mit einem Hund spazieren. – Idę na spacer z jednym psem.
Ich kaufe ein Hemd. – Kupuję jedną koszule.
 
Pozostałe liczebniki główne najczęściej się nie odmieniają.
Ich gehe mit zwei Hunden spazieren. – Idę na spacer z dwoma psami.
Ich kaufe vier Hemden. – Kupuję cztery koszule.


LICZEBNIKI PORZĄDKOWE
Liczebniki porządkowe 1. – 19. Tworzymy poprzez dodanie do formy liczebnika głównego końcówki –te. Istnieją przy tym trzy wyjątki: eins – erste, drei – dritte, acht – achte.
Liczebniki porządkowe dla liczb wyższych niż 19 tworzymy przez dodanie końcówki –ste. Wyrażając liczebniki porządkowe w tekście w formie liczb, stawiamy po nich kropkę, np.
1. – erste                              16. – sechzehnte
2. – zweite                            17. - siebzehnte
3. – dritte                             18. - achtzehnte
4. – vierte                            19. -neunzehnte
5. – fünfte                            20. - zwanzigste
6. – sechste                         36. - sechsunddreißigste
7. – siebte/siebente               48. – achtundvierzigste
8. – achte                            50. - fünfzigste
9. – neunte                          81. - einundachtzigste
10. – zehnte
11. – elfte
12. – zwölfte
13. – dreizehnte
14. – vierzehnte
15. – fünfzehnte


Liczebniki porządkowe określaja kolejność pojawiania się osób lub rzeczy.
Du bist die erste Person, die mich hier besucht hat. – Jesteś pierwszą osobą,  która mnie tu odwiedziła.


Pojawiają się również w nazwach władców lub królów:
Ludwig XIV – Ludwig der Vierzehnte: Karl V – Karl der Fünfte


Przed liczebnikami porządkowymi możemy postawić:
a.  rodzajnik określony: der Erste, die Vierte, das Zehnte
b. zaimek dzierżawczy: mein erstes Auto, Seine zweite Katze, ihr dritter Sohn
c. zaimek wskazujący: diese vierte Zeitung, dieses erste Buch.

Liczebniki porządkowe odmieniają się przez przypadki (tak jak przymiotniki).
Liczebniki porządkowe używane są m. in. do oznaczenia dnia miesiąca:
Heute ist der sechste Januar. – Dzisiaj jest szósty stycznia.
                lub: Heute ist der sechste erste.
Morgen ist der siebte Januar. – Jutro jest siódmy stycznia.
                lub: Morgen ist der siebte erste.
UWAGA! – Dziesięciolecia nazywamy, łącząc rodzajnik określony, liczebnik główny oraz końcówkę –er. Utworzona forma nie ulega deklinacji, ale towarzyszący jej rodzajnik odmienia się. Jeżeli jednak forma liczebnika występuje jako rzeczownik, ulega deklinacji, np.
die neunziger Jahre/Neunziger – lata dziewięćdziesiąte
In den neunziger Jahren/in den Neunzigern – w latach dziewięćdziesiątych
Das ist ein Film aus den fünfziger Jahren. – To jest film z lat pięćdziesiątych.
Das ist ein Film aus den Fünfzigern. – To jest film z lat pięćdziesiątych.

A teraz zagadka.:)
Podane są liczby 5-cyfrowe. Musicie odgadnąć jak pisze się słownie następujące liczebniki główne. Życzę powodzenia.:)
73452
99999
17925
38261







Artykuł jest z Zespół Szkół w Błędowie
http://www.bledow.edu.pl

Adres tego artykułu to:
http://www.bledow.edu.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=955