Analiza i interpretacja wiersza cz. I
Data: 27-02-2009 o godz. 12:30:00
Temat: Nauka


Niemal w każdym teście gimnazjalnym znajdują się pytania dotyczące analizy i interpretacji wiersza. Dla jednych jest to trudne zadanie, inni, choć czują się pewnie, czasem zapominają o najważniejszych elementach analizy wiersza. Dlatego powtórzmy jeszcze raz.




 
Aby dokonać analizy wiersza należy:

1.       Określić gatunek wiersza.

2.       Wyjaśnić tytuł utworu.

3.       Odnaleźć podmiot liryczny

4.       Odpowiedzieć kto jest adresatem wiersza.

5.       Wskazać i nazwać środki stylistyczne.

6.       Omówić układ strof, wersów i rymów.

Ad.1 . Na gatunek wskazuje często budowa utworu. Czasami poeta sam wymienia nazwę gatunku w tytule. Są też utwory, które nie mają określonych form. Są lirykami – nie musimy wtedy określać gatunku.

Gatunki wiersza:

1.       Fraszka - krótki, wierszowany utwór, najczęściej żartobliwy, oparty na dowcipnym pomyśle, często zakończony puentą. (J. Kochanowski : „Na zdrowie”)

2.       Oda - utwór o podniosłym charakterze, utrzymany w tonie pochwalnym lub dziękczynnym. Oda sławi bohaterów, wielkie wydarzenia podniosłe idee i pojęcia. Zwykle rozpoczyna się apostrofą. (A. Mickiewicz „Oda do Młodości”)

3.       Pieśń - charakteryzuje się melodyjnością, zrytmizowaniem tekstu, podziałem na strofy, powtórzeniami, z których najbardziej oczywistym jest refren. (J. Kochanowski „Serce roście”)

4.       Sonet - utwór liryczny o ściśle określonej budowie: dwie pierwsze strofy liczą po cztery wersy, dwie drugie po trzy wersy lub stanowią jedną, sześciowersową całość. Dwie pierwsze strofy zawierają część opisową lub narracyjną, dwie ostatnie to refleksja, uogólnienie. (J. A. Morsztyn „Do trupa”)

5.       Tren - utwór poświęcony osobie zmarłej, rozpamiętujący jej zalety i dokonania, wyrażający uczucia smutku, żalu i rozpaczy. (J. Kochanowski „Treny”)

6.       Elegia - forma spokrewniona z trenem. Utwór niewielkich rozmiarów, przesycony nastrojem smutku i melancholii. Podmiot liryczny rozpamiętuje sprawy albo osobiste, albo o znaczeniu ogólnoludzkim (miłość, śmierć, przemijanie). (K. K. Baczyński „Elegia o …[chłopcu polskim])

7.       Ballada - utwór stroficzny, niewielkich rozmiarów, nawiązujący do ludowych podań, łączący w sobie cechy liryki, epiki i dramatu. Dominuje w nim nastrój tajemniczości i grozy; pojawiają się postacie fantastyczne. (A. Mickiewicz „Świtezianka”)

8.       Satyra - utwór wierszowany, ośmieszający i piętnujący ludzkie postawy i zachowania, obyczaje poglądy, instytucja państwowe. Często posługuje się ironią, karykaturą, groteską i przejaskrawieniem. (I. Krasicki „Żona modna”)

9.       Hymn - podniosła pieśń sławiąca bogów, bohaterów, wzniosłe idee, uznane wartości. Hymn ma charakter wyznania uczuć jednostki lub jednostki wypowiadającej się i imieniu zbiorowości. Często występuje apostrofa. (J. Kochanowski „Czego chcesz od nas, Panie”).        

Ad. 2.  Tytuły są bardzo różne, ale zawsze niosą ważne informacje: podpowiedzą gatunek (Pieśń o Rolandzie), wskażą adresata (Do Anny), lub główny motyw utworu (Szczęście) albo wydarzenie, które wiersz opiewa (Śmierć Pułkownika). Poeci nie nadają swoim wierszom tytułów bez powodu, dlatego lepiej przeczytać je uważnie, a tytuły ważnych wierszy zapamiętać.

Ad. 3.  Odnalezienie podmiotu lirycznego, czyli kto właściwie mówi w wierszu. Wiersz może być monologiem jakiejś postaci, może też wypowiadać się w nim kilka osób. Podmiot liryczny jest najważniejszą częścią konstrukcji wiersza, dlatego prośba o wskazanie go pojawia się w testach często. Szukamy głosu mówiącego, nie pamiętając w danej chwili o autorze, choć czasem właśnie autor jest podmiotem lirycznym.

Ad. 4.   Ustalenie adresata wiersza zdecydowanie ułatwia odkrycie znaczenia utworu. Adresatem może być : konkretna osoba, grupa osób lub całe pokolenie, Bóg, zwierzę, przedmiot czy pojęcie abstrakcyjne. Czasem podmiot liryczny zwraca się do samego siebie.







Artykuł jest z Zespół Szkół w Błędowie
http://www.bledow.edu.pl

Adres tego artykułu to:
http://www.bledow.edu.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=788