Rzeźbotwórcza działalność wód płynących
Data: 24-10-2012 o godz. 19:36:33
Temat: Nauka


Cieki formują podłużne zagłębienia zwane dolinami. Doliny rzeczne posiadają koryta, dna i zbocza, często o schodowym profilu poprzecznym, czyli tzw. terasach…


Rzeka kształtuje powierzchnię Ziemi poprzez erozję, transport i akumulację. Każdy z tych procesów spotykany jest na całej długości biegu rzeki, ale ich intensywność i specyfika jest różna. Dlatego możemy mówić o procesach typowych dla górnego, środkowego i dolnego odcinka rzeki.
·         Cechy górnego biegu rzeki
Jest to najwyżej położony odcinek rzeki cechujący się dużym spadkiem. Dominują tu procesy niszczące. Rzeka ciągle pogłębia swoje koryto (erozja wgłębna), co sprzyja tworzeniu V- kształtnego profilu poprzecznego doliny. Erozja wsteczna przesuwa źródło, przez co rzeka wydłuża się, rozcinając pasma wzniesień leżące za źródłem. Podobnemu wycofywaniu ulegają progi wodospadowe.
·         Cechy środkowego biegu rzeki
Spadek wód zmniejsza się. Rzeka coraz więcej materiału akumuluje, a erozja wgłębna ustępuje erozji bocznej. Koryto rzeczne wije się teraz zakolami po dnie rozszerzonej doliny, podcinając na przemian lewe i prawe jej zbocze. Niekiedy z zakoli rzeki tworzą się meandry (duże zakola, w których kierunek ruchu wody w rzece zmienia się o ponad 180o). Przy wyższych stanach wody rzeka przelewa się przez szyję meandru, skraca sobie drogę i zmienia dotychczasowy bieg, pozostawiając meander poza korytem. W ten sposób tworzą się jeziora zwane starorzeczami.
·         Cechy dolnego biegu rzeki
Spadek wód w rzece jest minimalny, dominuje akumulacja. Dolina ma bardzo łagodne, prawie niezauważalne zbocza. Rzeka płynie licznymi zakolami i meandrami, a wokół niej występują liczne starorzecza. Końcową część tego odcinka stanowi ujście rzeki. Wyróżniamy:
a)      Ujście pojedyncze: wody uchodzą do akwenu, w którym prądy zabierają materiał skalny niesiony przez rzekę. Występuje zwykle przy ujściach niewielkich rzek, np. w Polsce- Rega, Słupia, Łaba.
b)      Ujście estuaryjne: ujście jest wyraźnie rozszerzone, w kształcie lejka. Występuje w rzekach uchodzących do akwenów o dużych pływach. Ciągły ruch wlewającej się i ustępującej wody morskiej nie tylko zabiera materiał niesiony przez rzekę, ale poszerza jej ujście, np. Parana, Sekwana, Tamiza.
c)       Ujście deltowe: w rzekach niosących ogromne ilości materiału, uchodzących do akwenów bez wyraźnych pływów i prądów morskich. Materiał rzeczny jest ciągle odkładany u ujścia rzeki, zasypuje i utrudnia jej odpływ. Doprowadza to do rozgałęziania koryta (rzeka uchodzi wieloma odnogami) i powoduje przesuwanie ujścia w głąb akwenu, wydłużanie rzeki, np. Wisła, Nil, Wołga, Missisipi.





Artykuł jest z Zespół Szkół w Błędowie
http://www.bledow.edu.pl

Adres tego artykułu to:
http://www.bledow.edu.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=1427