Rodzaje i gatunki literackie
Data: 29-09-2012 o godz. 19:17:36
Temat: Nauka


Podstawą dla podziału całego zbioru dzieł literackich na rodzaje jest ich budowa. Wyróżnia się zatem trzy rodzaje literackie: epikę, lirykę i dramat…


Epika
Dzieła epickie posiadają fabułę, czyli ciąg zdarzeń powiązanych ze sobą. Zdarzenia te stanowią akcję. Opowiada o niej narrator. Narrator powołuje do życia cały świat przedstawiony utworu, fikcyjną rzeczywistość, w której poruszają się bohaterowie. Narrator może wypowiadać się w pierwszej lub trzeciej osobie. Może być więc bohaterem utworu i opowiadać o zdarzeniach, w których sam uczestniczył, lub być obserwatorem- opowiadać o czymś, pozostając „na zewnątrz” świata przedstawionego. W skład narracji wchodzą opisy, dialogi, monologi. Urozmaicenie sposobu ukazywania wydarzeń wpływa na zainteresowanie czytelnika. W skład fabuły wchodzą wątki. Każdy z nich dotyczy zdarzeń związanych z danym bohaterem. Wielowątkowe dzieła posiadają niezwykle bogatą fabułę, ukazywana w nich akcja trwa często wiele lat.

Liryka

Liryka charakteryzuje się afabularnością. Ów brak fabuły rekompensowany jest przez ukazywanie przeżyć wewnętrznych, doznań, uczuć podmiotu lirycznego, czyli osoby mówiącej w utworze lirycznym. Myśli podmiotu lirycznego przekazywane są czytelnikowi w postaci specyficznego monologu. Zdarza się, że podmiot liryczny zwraca się wprost do czytelnika lub innego adresata, co nie zmienia faktu, że mamy do czynienia z monologiem. Wprawdzie utwór skłania do dyskusji, ale pozostaje ona w sferze domysłów. Do rzadkości należą utwory liryczne, w których występuje dialog. Cały świat przedstawiony utworu lirycznego ogranicza się do opisu przeżyć, których w pewnej sytuacji lirycznej doznaje osoba mówiąca. W liryce również podmiot liryczny w pierwszej lub trzeciej osobie. Bywa, że wypowiada się w imieniu jakiejś zbiorowości (narodu)- mówi wtedy w pierwszej osobie liczby mnogiej. W utworze lirycznym ogromną rolę odgrywa sposób mówienia, przeważnie metaforyczny, dobór słów jest znaczący, zarówno w warstwie znaczeniowej, jak i brzmieniowej.

Dramat
Utwory dramatyczne są przeznaczone do wystawiania na scenie. Posiadają fabułę, lecz akcja przedstawiana jest przez samych bohaterów. Brak narratora oznacza, że bohaterów poznajemy poprzez dialog, monolog i działanie. Najczęściej mamy więc do czynienia z charakterystyką pośrednią. Zdarza się też, że jeden z bohaterów wypowiada się o innej postaci (w tym momencie nieobecnej na scenie), prowadząc rozmowę z drugim bohaterem. Z powodu braku narratora podczas czytania tekstu dramatu niewiele wiemy na temat wyglądu bohaterów i miejsc akcji. Opisy zostały zastąpione przez didaskalia, czyli tekst poboczny. Tu  autorzy dramatów umieszczają te wszystkie informacje, które mogą stanowić wskazówki dla reżyserów. Tekst główny dramatu to wypowiedzi bohaterów na scenie. Tekst w dramacie podzielony jest na akty, a w obrębie aktów na sceny, które zmieniają się wraz ze zmianą sytuacji.

W obrębie rodzajów literackich ukształtowały się różne gatunki. Wyróżniamy je, biorąc pod uwagę np. sposób mówienia o przedstawianej rzeczywistości i jej kreację, kompozycję dzieła, ukazywanie uczucia oraz jakość uczuć wywołanych u odbiorcy. Jak widać, klasyfikacja jest niełatwa, toteż współcześnie trudno mówić o czystości znanych od czasów starożytnych gatunków. Gatunki międzyrodzajowe (mieszane), łączące w sobie cechy dwóch lub nawet trzech rodzajów literackich, to ballada, satyra, powieść poetycka, sielanka, bajka.

Epika
Liryka
Dramat
powieść
oda
dramat właściwy
nowela
hymn
tragedia
opowiadanie
pieśń
komedia
epopeja
tren
farsa
baśń
elegia
tragifarsa
mit
fraszka
opera
legendaepigramat

pamiętniksonet

przypowieść








Artykuł jest z Zespół Szkół w Błędowie
http://www.bledow.edu.pl

Adres tego artykułu to:
http://www.bledow.edu.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=1398